Không hẹn mà gặp, có đến 2/3 số tham luận tham gia hội thảo tập trung vào việc phân tích vì sao việc chống ngập trên địa bàn TP.HCM trong thời gian qua chưa đạt hiệu quả như mong muốn?

TP.HCM hiện nay, hễ mưa lớn là ngập (Ảnh VNN)

Chống ngập: Rối vì... mạnh ai, nấy chống

GS Nguyễn Sinh Huy, một chuyên gia kỳ cựu trong lĩnh vực thủy lợi ngoài việc phân tích về mặt kỹ thuật nguyên nhân gây ngập nước trên địa bàn TP.HCM mà trong đó, ông có nêu ra một yếu tố mới tác động thêm vào việc ngập ở TP.HCM là hiện tượng “nước biển dâng”. GS Huy khẳng định việc chọn hướng phát triển chủ đạo của TP.HCM về phía biển là một chủ trương đúng đắn và cần thiết, tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc thành phố phải chấp nhận đối diện với bài toán chống ngập do thủy triều không chỉ trong phạm vi nội thành cũ mà cả trên toàn bộ vùng hạ du rộng lớn, nhất là trong điều kiện nước biển đang vào thời kỳ có xu thế dâng cao.

“Biển đã tấn công toàn diện lên toàn vùng hạ du, trong đó có thành phố và những hoạt động khắc phục các biến cố có tính cục bộ hiện tại chỉ làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn giữa con người với thiên nhiên. Muốn sửa chữa cần có một quy hoạch toàn diện và tổng hợp.” GS Huy kết luận.

Phân vùng ngập lụt ở TP.HCM, màu đỏ là vùng ngập do mưa, màu xanh biển là ngập do mưa và thủy triều, màu xanh lá là ngập do thủy triều (Theo báo cáo quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước TP.HCM đến năm 2020).

GS-TSKH Nguyễn Ân Niên cho rằng bên cạnh những nguyên nhân gây ngập mà “ai cũng biết” như triều cường, mưa lớn, cốt san nền thấp, đô thị hóa nhanh, hệ thống tiêu toát nước không đáp ứng, qui hoạch đô thị và giao thông bất cập..., cần tập trung phân tích những nguyên nhân thiên về chủ quan. Đó là thành phố vẫn thiếu một chiến lược thoát nước - chống ngập toàn diện và một "nhạc trưởng" để điều phối, chỉ đạo chung, kế hoạch chậm và vướng mắc nhiều, chưa có một dự án chống ngập úng nào làm đến nơi đến chốn…

Phát biểu tại Hội thảo, kỹ sư Phan Khánh nêu ra một thực tế đáng ngại “Tuồng như một nghịch lý, chúng ta càng cố gắng (chống ngập) thì úng ngập càng thách đố hơn”. Ông Khánh cho biết, trong những ngày đầu tháng 11/2006, triều cường ngập rất nghiêm trọng. Nội thành đã có 40 điểm, tăng hơn trước 6 điểm. Ngoài triều cường, TP có 105 điểm bị ngập. Nhiều điểm bị ngập nặng như bùng binh Cây Gõ; Tân Hòa Đông, Bà Hom (Q.6); Cầu Sơn, Cầu Bông, Văn Thánh (Bình Thạnh); Kênh Ba Bò (Thủ Đức)...

Điều khiến cho ông Khánh bức xúc là, TP có nhiều kế hoạch chống ngập quá! “Nghiên cứu, đề xuất và thực hiện chống ngập úng trong hơn chục năm trở lại đây được tiến hành trên nhiều khu vực nhỏ và riêng rẽ nhưng không có dự án án nào thực hiện đến nơi, đến chốn”.

TP không thiếu công trình chống ngập, ông Khánh dẫn ra nào là tiểu Dự án Hàng Bàng, Cầu Bông - Rạch Lăng - Văn Thánh; kênh Ba Bò, Tân Hóa - Lò Gốm nhưng ”đặc biệt là không có dự án nào thực hiện đến nơi đến chốn. Cái thì vạch ra xem để đấy, cái thì thực hiện dở dang, cái thì chậm hơn... rùa bò”. Còn những dự án lớn như quy hoạch JICA với sự giúp đỡ của Nhật và được Chính phủ phê duyệt từ năm 2001, giá đầu tư tương đương 60.000 tỷ đồng thì đến nay, mới chỉ thực hiện được... 5.000 tỷ đồng, xấp xỉ 10% nhưng lại không tập trung dứt điểm được một phần nào nên chưa có hiệu quả... là lẽ đương nhiên!

Ngoài ra, theo ông Khánh, còn có chuyện dự án, kế hoạch chống ngập “vạch ra chưa làm, làm chưa xong, tiếp tục vạch ra những giải pháp khác vì cho rằng, giải pháp trước đó là không hiệu quả!”. Rồi thì, có vấn đề nơi này đang làm chưa đâu vào đâu thì nơi khác lại vô tình phá vào. Ví dụ như các dự án khu tái định cư, đường xuyên Việt, Đại lộ Đông Tây rầm rộ triển khai trong khi vấn đề thoát nước lại chưa được đề cập rốt ráo.

Tóm lại, theo Kỹ sư Phan Khánh thì tình hình chống ngập ở TP.HCM như “một dàn giao hưởng quá nhiều nhạc công tài ba, nhạc cụ tinh xảo nhưng không có nhạc trưởng và không có cả bản giao hưởng. Mạnh ai nấy chơi!".

Thực trạng trên cũng đã được TS Dương Văn Viện, ĐH Thủy lợi – cơ sở 2 nhìn nhận: "Nếu không muốn “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” thì cần có một cơ quan điều hành chung để chống ngập. Đó phải là “một cơ quan đủ mạnh cả về chuyên môn và thực quyền nhằm điều hành thống nhất các bên liên quan". Các bên liên quan mà TS Dương Văn Viện nêu rõ là Sở Giao thông Công chính; Sở Quy hoạch Kiến trúc TP; Công ty Môi trường Đô thị TP; Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP.HCM.

Còn PGS-TS Hoàng Hưng và PGS-TS Lê Mạnh Hùng cũng đồng tình với các ý kiến trên. Hai nhà khoa học này, trong bản báo cáo viết chung đã nêu, nếu không quyết tâm dứt điểm thì dù có 100 triệu USD, TP vẫn cứ ngập và cảnh báo: ”Phải đoán đúng bệnh và phải có biện pháp trị bệnh một cách khoa học chứ không thì vẫn “Tiền mất, tật mang”...

Ai làm... "nhạc trưởng"?

Cũng tại Hội thảo trên, Hội Thủy lợi đã mạnh dạn kiến nghị "nhạc trưởng" của "dàn nhạc... chống ngập úng" thì vẫn là UBND TP.HCM nhưng cơ quan tham mưu chính là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) vì theo Hội Thủy lợi: "Chống úng ngập là chức năng của ngành thủy lợi". Còn cơ quan thực hiện thì là các cơ quan chuyên ngành của Bộ NN-PTNT với sự phối hợp của ĐH Thủy lợi phía Nam. Nói rõ hơn nữa, theo kiến nghị của Hội Thủy lợi thì nên giao cho Sở NN-PTNT TP.HCM trách nhiệm tham mưu chống úng ngập cho toàn TP, không phân biệt nội thành, ngoại thành.

Trên đây là kiến nghị của Hội Thủy lợi với "nhạc trưởng" là Sở NN-PTNT TP.HCM. Thế còn Sở Giao thông - Công chính (GT-CC) TP.HCM, đơn vị trước nay vẫn đảm nhận trách nhiệm chính trong việc chống úng ngập cho toàn TP.HCM có ý kiến gì trước kiến nghị của Hội Thủy lợi?    

Theo những thông tin do chúng tôi thu thập được, hiện nay, Sở GT-CC TP.HCM đang chủ trì triển khai đề án Quy hoạch chi tiết năm lưu vực thoát nước TP.HCM (dự kiến sẽ hoàn thành báo cáo cuối kỳ vào quý II/2008).

Gần đây, ngày 28/08/2007, UBND TP.HCM đã có Quyết định số 3877/QĐ-UBND thành lập Ban điều phối và Tổ công tác giúp việc nghiên cứu xây dựng Đề án tổng thể về tiêu thoát nước TP.HCM gồm 11 nhà khoa học đầu ngành và nhà quản lý các sở ngành liên quan đến công tác chống ngập. 

Nhiệm vụ chính của Ban điều phối và Tổ công tác này là làm đầu mối liên kết, hỗ trợ các cơ quan nghiên cứu khoa học, các nhà khoa học, các sở, ban ngành trong việc xây dựng đề án, theo dõi, giám sát, điều phối, phản biện các dự án thoát nước của các ngành để kịp thời phát hiện những bất cập và đề xuất biện pháp bổ sung, khắc phục... 

• Nguyễn Thủy